ZLOČINI okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini PROTIV JEVREJA

Šifra proizvoda: 27508
ZLOČINI okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini PROTIV JEVREJA
Preuzmite odlomak:
Edicije:
Broj strana / Povez / Pismo:
354 / Tvrd / Ćirilica
Dimenzije: 21 × 29.7 cm
ISBN: 978-86-515-0578-5
Godina izdavanja: 2011.
Izdavači / Suizdavači: Izdavačka kuća Prometej, Malo istorijsko društvo Novi Sad – Stanko Dimić

Cena: 1.500,00 din.Cena sa popustom: 1.200,00 din.

PREDGOVOR

Tokom Drugog svetskog rata (1939-1945) dogodio se holokaust. Holokaust znači potpuno istrebljenje Jevreja u Evropi. Za nacističke ideologe, u “novom evropskom poretku” nije bilo mesta za Jevreje. Holokaust je osmišljen u okviru nemačke nacističke ideologije, a realizovala ga je nemačka nacistička država, Treći Rajh, Hitlerova Nemačka, kao i fašističke savezničke države, u koje spada i Nezavisna Država Hrvatska, predvođena poglavnikom Antom Pavelićem i hrvatskim ustaškim pokretom. Nemački nacisti i njihovi saveznici u Mađarskoj, Hrvatskoj itd. vršili su i izvršili holokaust Jevreja gde god su mogli, svugde gde su imali faktičku vlast, i na svojim nacionalnim teritorijama, i na okupiranim teritorijama. Tako je bilo i na celoj teritoriji okupirane Kraljevine Jugoslavije, uništene kao države i raskomadane.

I kao što je posle nemačkog nacističkog napada na Jugoslaviju ova država uništena i raskomadana, tako je i jedan njen deo, današnja Vojvodina, bio okupiran i raskomadan. Banat je formalno ostao u sastavu okupirane Srbije, uz stvarnu nemačku vlast, vlast Trećeg Rajha i banatskih Foksdojčera, Bačka [i Baranja] su okupirane od strane Hortijeve Mađarske, a Srem se voljom Nemačke i težnjom Hrvata kao nacističkih saveznika našao u Pavelićevoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Iako manjina u stanovništvu, Nemci u Banatu vrše vlast i čine zločine protiv Srba i Jevreja; iako manjina u Bačkoj i Baranji, Mađari vrše vlast i čine zločine protiv Srba i Jevreja; iako manjina u Sremu, Hrvati (i Nemci) vrše vlast i čine zločine protiv Srba i Jevreja (i Roma), pljačkajući ih u svoju korist i korist svojih država. Zločini su masovni, zločini su bestijalni. Nacisti i njihovi pomagači idu na potpuno uništenje Jevreja.

Antinacistička, antihitlerovska koalicija je još 1943. godine Moskovskom deklaracijom zaključila da će se nacistički zločini utvrditi i zločinci pozvati na odgovornost. Tako je i u okviru Jugoslavije AVNOJ (Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije), na svom drugom zasedanju u Jajcu 29-30.11.1943. doneo odluku o formiranju Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača. Potom su formirane i zemaljske komisije za teritorije 6 jugoslovenskih federalnih republika, kao i oblasna komisija za Autonomnu Kosovsko-metohijsku oblast i Pokrajinska komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini.

Pokrajinska komisija formirana je 21. novembra 1944. godine, na čelu sa pravnikom Petrom Mijačevićem. U njenom sastavu su bile anketne komisije za tri okupaciona područja Vojvodine, za Banat, za Bačku i Baranju i za Srem, kao i regionalne potkomisije i tzv. veća statističara. Svi oni su prikupljali podatke o zločinima okupatora i njihovih pomagača na teritoriji Vojvodine, prikupljali dokumente iz neprijateljskih izvora, saslušavali svedoke zločina i dostupne zločince, koji su uhapšeni i kojima je suđeno. Prikupljena je ogromna građa, koju su obradili posebni autorski timovi, u vidu izveštaja i elaborata, posvećenih posebnim grupama masovnih zločina, zločinima genocidnog karaktera.

Pravnik Rafael Linkin, Jevrejin, stvorio je 1943. godine izraz genocid, što znači fizičko, ekonomsko i kulturno uništenje etničkih grupa, koji su UN 1946. kodifikovale kao zločin koji ne zastareve. Zločin genocida nije identičan sa holokaustom evropskih Jevreja, ali je potpuno jasno da je savremeno značenje izraza genocid posledica holokausta. Toga su bili svesni članovi Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u Jugoslaviji, kao i Pokrajinske komisije za Vojvodinu, kada su odlučili da se u okviru njih formiraju posebne anketne komisije koje će istražiti i dokumentovati zločine nad Jevrejima. Na čelu jugoslovenske Anketne komisije za Jevreje bio je dr Albert Vajs, a na čelu pokrajinske komisije za Vojvodinu bio je dr Julije Dohanji.

Iako je rad svih komisija za utvrđivanje zločina nad Jevrejima Jugoslavije bio okončan i pre 1948. godine, zbog ukidanja Državne komisije publikovanje sažetka za sve republike i pokrajine/oblasti u knjizi Zločini fašističkih okupatora i njihovih pomagača protiv Jevreja Jugoslavije usledilo je tek 1952. godine. U drugom izdanju ove knjige, 1957. godine, objavljen je i uvodni deo na engleskom jeziku (str. 1-43) pod naslovom The Crimes of the Fascist Occupants and their Collaborators against Jews in Yugoslavia. Iste te 1952. godine u Sarajevu je Samuel Pinto objavio odgovarajući elaborat Zemaljske komisije za BiH pod naslovom Zločini okupatora i njihovih pomagača nad Jevrejima u Bosni i Hercegovini.

Elaborat o stradanju banatskih, bačko-baranjskih i sremskih Jevreja završen je i predat Pokrajinskoj komisiji za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini 31. decembra 1945. godine. Zaveden je pod brojem 228, a u Muzeju Vojvodine se vodi u Arhivskoj zbirci pod oznakom AK 23.410. Do sada nije objavljivan u integralnoj verziji.

Elaborat je korišćen od strane državnih organa prilikom procesuiranja odgovornih lica za zločine počinjene nad Jevrejima, kao i prilikom pisanja stručnih i naučnih radova na temu stradanja Jevreja u Vojvodini, Srbiji i Jugoslaviji, kao i Evropi, jer se među stradalnicima sa teritorije Jugoslavije našlo i onih Jevreja koji su sa dozvolom nacista krenuli ka Palestini pre 6. aprila 1941. godine, ali zbog okupacije Jugoslavije i pristiglih okupatora, do nje nikada nisu stigli.

Elaborat je pisan na pisaćoj latiničnoj mašini strane proizvodnje, tako da nije imala sva slova latinice koja je korišćena, što je uglavnom ispravljeno. Verovatne su i greške kod imena, nemačkih, jevrejskih, mađarskih itd., što bi trebalo utvrditi i u nekom budućem novom izdanju ispraviti. Nedostajuće inventarne brojeve dokumenata na koja su se autori elaborata pozivali moguće je utvrditi uz dodatni istraživački napor, jer se sva relevantna arhivska građa čuva u Muzeju Vojvodine, Arhivu Vojvodine i drugim javnim ustanovama ovog tipa u Beogradu, a posebno u Jevrejskom istorijskom muzeju, o čemu me je obavestila gospođa Vojislava Radovanović, direktorka ove kulturne ustanove. Nedostajuće reči u rečenici označene su uglastim zagradama.

Elaborat “Zločini okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini protiv Jevreja” koristili su mnogi istraživači: Pavle Šosberger, Zvonimir Golubović, prof. dr Aleksandar Kasaš, dr Milan Koljanin i drugi. U novije vreme značajnu knjigu o stradanju Jevreja Srema u holokaustu objavio je dr Mladenko Kumović (izdanje Muzeja Vojvodine, Novi Sad, 2007). Pažnju zaslužuje zbornik radova sa naučnog skupa Izraelsko-srpska naučna razmena u proučavanju holokausta (izdanje Muzeja žrtava genocida, Beograd, 2008). Pomenimo studiju Teodora Kovača “Banatski Nemci i Jevreji”, objavljenu u časopisu Jevrejskog istorijskog muzeja (Zbornik, 9/2009, str. 23-88). Knjiga Jisraela Gutmana i Haima Šackera Holokaust i njegovo značenje, u prevodu Ane Šomlo i Ele Krstić, koju je objavio Zavod za udžbenike (Beograd, 2010.), ima edukativno značenje ne samo za učenike i studente već i za sve one kojima je nedovoljno poznato značenje holokausta.

Holokaust Jevreja u Jugoslaviji samo je deo holokausta evropskih Jevreja. Tako je i sa holokaustom Jevreja u vojvođanskim oblastima: “konačno rešenje” (Endlosung) jevrejskog pitanja -potpuno istrebljenje. Nacistički okupatori i njihovi pomagači u tome su u najvećoj mogućoj meri i uspeli, istrebili su 90% Jevreja sa naših prostora. Ono što će vam, poštovani čitaoče, biti jasno posle čitanja ove knjige, istoričar Jakov Talmon (Holokaust i obnova života) je formulisao na sledeći način:

Nikada, od stvaranja sveta, nije se dogodio pogrom sličan ovome. Nije to bila eksplozija ludačkog religioznog fanatizma, niti talas masovnog ubijanja, kao ni divljanje razularene rulje opijene pobedom ili vinom. Nije to bila psihoza revolucije ili građanskog rata – što bukne i stiša se kao oluja. Ništa od svega toga. Već je “legitimna” vlada predala ceo jedan narod ubicama koje je vlast podržavala i organizovala u profesionalnom lovu na ljude, likvidiranju pod jednim, samo jednim uslovom – da to bude ceo narod, da svi budu ubijeni – muškarci, žene, starci i deca, zdravi i bolesni, paralizovani – svako; i da ne bude nikakve šanse da iko od onih što su osuđeni izbegne svoju sudbinu.

Nakon što su žrtve izložene gladovanju, mučenju, prezrenju i poniženjima da bi ih slomili, oduzeli im i poslednju trunku ljudskog dostojanstva i oduzeli im snagu da se odupru, pa čak i želju da žive, državne snage su ih sakupile sa sve četiri strane Hitlerove imperije i dovele na mesta gde će biti pogubljene, pojedinačno ili u grupama, nad grobnicama koje su same iskopale ili u klanicama projektovanim specijalno za ljudska bića. Nije bilo sudija kojima bi se već osuđeni mogli obratiti i tražiti pravdu ni vlade od koje bi tražili zaštitu i kaznu za ubice, ni suseda na čiju bi kapiju mogli zakucati i zamoliti za sklonište, ni Boga da mu se za milost pomole.

Po svemu tome holokaust se razlikuje od svih ostalih masakra, masovnih ubijanja i krvoprolića i istoriji, kao što su: uništenje poraženih plemena u stara vremena u afričkim džunglama, mongolski pokolj pokorenih naroda, krstaški pohod istrebljenja Albižana u 13. veku, užasi Vartolomejske noći i verskih ratova u 16. i 17. veku, pogromi Hmeljnickog iz 1648, seljački ustanci i njihovo gušenje u krvi, pa i turski pokolji Grka i Jermena.

Holokaust se razlikuje od svih ovih ranijih pokolja po promišljenom i preciznom planiranju, sistematskom i bespogovornom izvršavanju bez ikakvih emocija, sa strogom odlukom – likvidirati sve, sve, bez ikakve šanse da se bilo ko izuzme kada na njega dođe red da bude ubijen – ni u slučaju da se potčini i prihvati sve što se od njega bude zahtevalo, da se pridruži pobedniku i prihvati njegovu veru ili da bude prodat u roblje kako bi spasao život.

Ovo se mora znati i poštovati. Slično su nacisti (nemački, mađarski, hrvatski, bugarski i albanski) postupali i sa Srbima. Srbi su ubijani samo iz jednog razloga – što su pravoslavni Srbi. To se vidi i iz elaborata koje sam objavio:

Zločini okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini – III grupa maovnih zločina: RACIJA (Prometej i MID, Novi Sad, 2009),

Zločini okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini – V grupa masovnih zločina: Akcija Viktora Tomića i Pokretni preki sud u Sremu 1942. (Prometej i MID, Novi Sad, 2010).

Na kraju ovog predgovora želim da se zahvalim izdavačima, Gradskoj upravi za kulturu Novog Sada na finansijskoj pomoći, (doduše skromnoj, ali jedinoj), kao i recenzentima, dr Ani Frenkel, predsednici Jevrejske opštine u Novom Sadu, i pokojnom dr Mladenku Kumoviću, muzejskom savetniku u Muzeju Vojvodine, koji mi je dao podršku da istrajem na poslu priređivanja ovog izdanja, kao i korisne kolegijalne savete. Takođe, izražavam zahvalnost Tanji Vučićević, koja je unela tekst u kompjuter, Aleksandru Kozlici, koji je grafički uobličio knjigu i izvršio korektorske ispravke u tekstu, kao i koleginici Javorki Računici, višem kustosu, na pripremi fotografija, iz Zbirke fotografija Muzeja Vojvodine (MVZF) kojima se ova knjiga upotpunjuje.

 

Novi Sad, 15. XII 2010.

dr Drago Njegovan

Budite prvi koji će napisati recenziju “ZLOČINI okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini PROTIV JEVREJA”

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.


Još nema komentara.