Moja korpa (0)
  • Nema proizvoda u korpi.

Mediji o knjizi

Istorija srpske crkve Jelisija Andrića

Delo napisano na engleskom jeziku pre stotinu godina, sada je doživelo svoje prvo, dvojezično – englesko i srpsko izdanje

 

Jelisije Andrić

 

Kada je pre stotinu godina bilo obeležavano sedam vekova autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve, te 1919. godine Jelisije Andrić je u Oksfordu, na engleskom jeziku napisao delo „Istorija srpske crkve, od zasnivanja samostalnosti do pada Patrijaršije (1219–1463)“. Međutim ova studija nije bila objavljena tokom autorovog života. Ipak, svoje prvo, dvojezično – englesko i srpsko izdanje ima sada, kod novosadskog „Prometeja“ i Radio-televizije Srbije, pošto je obeleženo osam vekova autokefalnosti SPC. Delo je na srpski prevela i priredila Angelina Čanković Popović.

Ko je bio Jelisije Andrić?

Književnik, teolog i humanitarac, jedan od 28 bogoslova koji su nastavili školovanje u Engleskoj, posle Prvog svetskog rata, uz podršku Nikolaja Velimirovića. Studije je započeo na teološkom koledžu „Ripon“ u Kadesdonu blizu Oksforda, zatim je upisao postdiplomske studije na Bogoslovskom fakultetu Oksfordsog univerziteta, poput Ave Justina Popovića, koji će kasnije postati njegov kum.

Rođen je  1894. godine u Užicu, a Veliki rat zatekao ga je kao učenika na Bogosloviji u Beogradu.Priključio se srpskoj vojsci u povlačenju preko Albanije, o čemu je sačuvan i njegov dnevnik koji je kao deo zbirke ratnih dnevnika bio objavljen pod naslovom „Kad su vojske prolazile“ (izdanje „Narodne knjige“).

Kada se iz Oksforda vratio u Srbiju, zasnovao je porodicu, zaposlio se kao učitelj u Požarevačkom okrugu, a zatim je radio kao sekretar Okružnog suda u Čačku, pa i kao upravnik američkog Doma za srpsku ratnu siročad u ovom gradu. Knjigu ljubavnih i religioznih stihova objavio je 1922. godine, a sekretar u Ministarstvu socijalne politike postao je pošto su ratna siročad stekla svoje nove porodice, nastavljajući da se bavi književnošću. Preminuo je prerano, od tuberkuloze, u 31. godini, u Smederevskoj Palanci.

U pogovoru ovom bogato ilustrovanom izdanju Angelina Čanković Popović zapazila je  da se ne zna zašto ono nije štampano za autorovog života, ili neposredno posle. Ipak, po njenom zaključku, Andrićeva knjiga pojavljuje se takođe u važnom trenutku „kada se Srbija i srpski narod, a sa njima, kao što je to po prirodi stvari vazda bilo, i Srpska pravoslavna crkva, ponovo nalaze pred teško probojnim i povisokim novopodignutim zidom neznanja i nerazumevanja na Zapadu, ali i  na istočnim prostorima Evropske unije. Tu originalni tekst treba da pomogne razgrađivanju pomenutog zida.“

Jelisije Andrić je kao mladić od dvadesetak godina usavršio engleski jezik, koji mu se otvorio za svedočanstvo o istoriji srpske države i crkve i tako ga učinio dostupnim većem broju čitalaca, engleskog govornog područja i šire.

Svoju studiju zasnovao je na proučavanju istoriografskih uzora, poput Jovana Rajića, Ilariona Ruvarca, Konstantina Jirečeka, Stanoja Stanojevića, Stojana Novakovića, Pavla Josifa Šafarika…, velikog broja dela ruske slavistike, kao i literature „latinske provenijencije“.

Kako je to u predgovoru naglsio dr Boris Stojkovski, Andrić je bio upoznat sa načelima kritičke istoriografije, kao i sa dotadašnjim dostignućima srpske istorijske nauke. Suštinski značaj ove knjige dr Stojkovski vidi u tome što je pre jednog veka napisana na engleskom jeziku, i to na jednom od najuglednijih univerziteta ikada. Takođe, važno je i to, kako tvrdi dr Stojkovski, što je ova studija sveobuhvatna u pogledu tadašnjih dostupnih izvora i relevantne literature, a govori o periodu postojanja samostalne srpske države, „bilo nemanjićke, bilo despotovine“. O brojnim izvorima svedoče bogata bibliografija, registri geografskih pojmova, crkvenih upravnih oblasti, ličnih imena, etnonimima i populacionih zajednica, manastira i crkava. jelisije Andrić primenio je  specifičnu hronologiju srpskih episkopa, arhiepiskopa, mitropolita i patrijaraha, zaokruživši jednu celinu srpske srednjovekovne crkve, što je takođe zapazio dr Stojkovski.

Studija počinje vremenom dolaska Slovena na Balkansko poluostrvo, nastavlja se religijom Srba kao mnogobožaca, prihvatanjem hrišćanstva, zatim dobom Svetoga Save i njegovih naslednika, književnim delima stare srpske crkvene književnosti, poglavljem o starim sroskim spomenicima i crkvama i manastirima, svetiteljima i grešnicima, te hronologijom srpskih arhiepiskopa i vladara.

Posebno je zanimljiv i originalan odeljak u knjizi koji govori o svetiteljima i grešnicima:„Svetitelji i grešnici srpskog naroda (to jest crkve) istovremeno su i njgovi najbolji predstavnici. Preko njih, Srbi su predstavljeni kao ili skloni grehu ili naterani na greh, a uvek spremni da se pokaju i iskupe za svoje grehe. Grehovi srpskih svetitelja počinjeni su tokom njihove očajničke borbe za slobodu. U toj borbi, oni su ponekad bili više političari nego hrišćani, ali to je bilo tako u većini slučajeva kad su imali posla sa onima koji nisu ni sami postupali drugačije. Ta borba se nastavljala vekovima…i oni su grešili. A onda se sve okončalo varvarskom vlašću muhamedanaca. Srpski svetitelji bili su stradalnici, uvereni da je stradanje došlo kao pravedna kazna božja. Svetost srpskih grešnika počiva u njihovom iskrenom kajanju, koje ih je pratilo do groba. U svoje zadužbine su ovi kraljljevi i monasi ugradili pokajničke molitve i nadanje. Kroz odjeke tih molitvi i pod ruševinama njihovih zadužbina, naraštaji ovih grešnika, zatečeni u ropstvu, nalazili su snagu i inspiraciju za istrajavanje u sopstvenoj borbi „Za krst časni i slobodu zlatnu.““

Autor teksta: Marina Vulićević
Tekst objavljen u Politici 26. jula 2020. godine

Obaveštenje o slanju rukopisa

Uredništvo IK Prometej obaveštava sve zainteresovane autore da u naredne dve godine nećemo imati mogućnosti za razmatranje novih rukopisa. Zbog već popunjenog izdavačkog plana za 2020. i 2021. godinu nećemo primati i razmatrati nove predloge. Zahvaljujemo se svima na razumevanju i strpljenju.

Prijava na bilten

Budite obavešteni o novostima i akcijama u IK Prometej.
[mc4wp_form id=“3701″]